Định luật Wilson: ưu tiên kiến thức, tiền tính sau

Mình từng tin rằng mình chạy chưa nhanh là vì thiếu đồ.

Niềm tin đó tốn của mình kha khá tiền =)) Đồng hồ GPS để đo cho chuẩn. Tai nghe xương để nghe nhạc cho sung. Giày foam đời mới cho nảy. Mỗi lần rinh một món về, mình đều tin chắc lần này pace sẽ khác. Và pace khác thật — khác được đúng một tuần, chủ yếu nhờ hưng phấn đồ mới, xong đâu lại vào đó. Cái tủ đồ chạy bộ thì ngày càng đầy, còn thành tích thì đứng yên như thể nó không nhận được thông báo =))

Thứ làm mình chạy khá lên thật sự lại gần như miễn phí: một ngày mình chịu ngồi đọc tử tế về Zone 2, về nhịp tim, về chuyện tại sao chạy chậm lại giúp chạy nhanh hơn. Rồi kiên nhẫn áp dụng vài tháng. Không tốn đồng nào ngoài thời gian và một chút kiềm chế cái tôi (chạy chậm rì giữa đường bị người ta vượt hoài, nhột lắm chứ bộ). Cái đồng hồ mấy triệu mua từ lâu, tới lúc đó mới thật sự hữu dụng — vì cuối cùng mình đã hiểu mấy con số nó hiện lên nghĩa là gì.

Hoá ra bấy lâu mình mua nhạc cụ trước khi học nhạc. Đồ không sai. Thứ tự sai.

Định luật Wilson

Cái thứ tự đúng đó có người phát biểu giùm rồi — định luật Wilson (Wilson’s Law):

“If you prioritize knowledge and intelligence, money will continue to come.”
Nếu bạn ưu tiên kiến thức và trí tuệ, tiền sẽ tiếp tục tìm đến.

Theo truyền thống của series này, mình đã đi tra ông Wilson là ai. Kết quả: các nguồn ghi một ông “Robert Wilson” nào đó, không năm sinh, không nghề nghiệp, không nguồn kiểm chứng. Vậy là đủ bộ — năm định luật, năm ông tác giả, không ông nào có giấy khai sinh đàng hoàng =)) Nhưng cũng như bốn ông trước, ông Wilson nói trúng, nên mình vẫn xài. Chỉ xin phép diễn giải một cách thật thà, vì câu này nghe thoáng qua rất dễ bị hiểu thành khẩu hiệu đa cấp “cứ học là auto giàu”.

Công cụ khấu hao, kiến thức cộng dồn

Ý của Wilson, theo mình hiểu, là chuyện thứ tự đầu tư: giữa hai lựa chọn — bỏ tiền và thời gian vào công cụ, hay bỏ vào hiểu biết — thì hiểu biết nên đứng trước. Lý do nằm ở chiều biến thiên của hai thứ theo thời gian, ngược nhau hoàn toàn.

Công cụ khấu hao. Cái đồng hồ ba năm nữa lỗi thời, đôi giày foam xẹp dần theo từng km, cái theme trả phí rồi cũng có theme khác đẹp hơn. Đồ mua hôm nay là đỉnh nhất của chính nó ngay hôm nay, từ mai chỉ có đi xuống.

Kiến thức thì ngược lại: nó cộng dồn, và cộng dồn kiểu lãi kép. Hiểu biết về nhịp tim mình mang theo tới già, đồng hồ nào đeo vào cũng xài được, hãng nào ra mắt cũng không lỗi thời. Mà hay hơn nữa, kiến thức có tính chuyển sân: học một chỗ, xài được nhiều chỗ. Hiểu Zone 2 dạy mình luôn bài học về sự kiên nhẫn với tiến độ chậm — bài học đó mình đem xài cho việc nuôi blog, và cả việc nuôi con. Gieo ở luống này, nó mọc ở luống khác. Đồ đạc không bao giờ làm được trò đó: đôi giày chạy không giúp gì được cho cái blog đâu =))

Bài kiểm tra bằng bốn cái blog chết

Blog cũng cho mình đúng bài học đó, theo cách đau ví hơn.

Mấy blog trước, mình đầu tư kiểu mua nhạc cụ: theme trả phí, plugin xịn, domain đẹp. Logic lúc đó nghe rất hợp lý: đồ xịn thì blog xịn, blog xịn thì có động lực viết. Thực tế: tiền ra đều, bài không ra =)) Đồ xịn không sản xuất được động lực — nó chỉ sản xuất được cảm giác “mình sắp nghiêm túc rồi đây”, mà cảm giác đó rẻ tiền và bay hơi nhanh lắm.

Blog thứ năm này, thứ mình đầu tư nhiều nhất là thời gian ngồi học: học viết cho bớt dở, học SEO căn bản để hiểu người đọc tìm mình bằng đường nào, học cả từ những cú ngã như vụ màn hình trắng trong bài Murphy. Và một phát hiện vui: bản thân việc làm thật chính là khoá học rẻ nhất. Một tháng tự vọc blog dạy mình về web nhiều hơn cả năm đọc bài “10 bí quyết làm blog thành công”. Học phí là mấy cú sập trang với vài tối ngồi gỡ lỗi — rẻ chán so với khoá học nào ngoài kia =))

Quy tắc một câu hỏi trước khi mở ví

Giờ mỗi lần ngứa tay muốn mua món đồ mới — gear chạy bộ, plugin, khoá học luôn cũng vậy — mình tự hỏi đúng một câu: mình đã dùng hết mức thứ đang có chưa?

Đồng hồ hiện tại còn tính năng nào mình chưa hiểu không? (Còn, nhiều là đằng khác.) Theme hiện tại đã bị mình đẩy tới giới hạn chưa? (Chưa tới một nửa.) Nếu câu trả lời là chưa — mà hầu như luôn là chưa — thì thứ mình thiếu không phải đồ mới, mà là hiểu biết về đồ cũ. Và hiểu biết đó thì miễn phí, chỉ tốn công đọc với vọc. Câu hỏi này kết hợp với định luật Falkland thành combo tiết kiệm khét lẹt: vừa đỡ tốn tiền, vừa đỡ tốn pin quyết định =))

Thật thà về vế “tiền sẽ đến”

Còn vế sau của định luật — “tiền sẽ tiếp tục tìm đến” — thì sao? Blog này đã ra tiền chưa? Thật thà luôn: chưa đáng kể =))

Nhưng có một chuyện mình thấy rõ: những gì học được từ việc nuôi blog — viết rõ ràng, hiểu cách web vận hành, kiên trì với thứ không ai bắt mình làm — đang âm thầm có giá ở những chỗ khác, kể cả trong công việc chính. Chữ “tiền” trong định luật Wilson, mình nghĩ nên hiểu rộng ra là “giá trị”: kiến thức tạo ra giá trị trước, rồi một phần giá trị đó mới đổi được thành tiền, thường là chậm hơn và vòng vèo hơn mình muốn. Ai hứa với bạn đường thẳng và nhanh, người đó đang bán khoá học đó =))

Gói lại cả series: năm ông thầy không có giấy khai sinh

Vậy là hết năm định luật. Nhìn lại, mình thấy tụi nó xếp thành một chuỗi khá gọn, như năm ông thầy mỗi ông phụ trách một khâu:

Murphy dạy mình khiêm tốn với rủi ro: cái gì hỏng được thì sẽ hỏng, nên backup trước khi tự tin. Kidlin dạy mình bước đầu tiên khi rối: viết vấn đề ra, tự nhiên sáng được một nửa. Falkland dạy mình tiết kiệm pin: chuyện chưa cần quyết thì đừng quyết. Gilbert dạy mình hết đợi: không ai giao đề đâu, tự đặt đề mà làm. Còn Wilson dạy mình thứ tự đầu tư: hiểu biết trước, công cụ sau, tiền tính sau cùng.

Năm ông, không ông nào có lý lịch rõ ràng, vậy mà ông nào nói cũng trúng =)) Có lẽ vì mấy định luật này không phải khoa học — chúng là kinh nghiệm sống của không biết bao nhiêu người được nén lại thành một câu, ai từng va vấp thì đọc phát nhận ra liền. Bạn thấy mình trong ông nào nhất? Kể mình nghe với nha.