Định luật Falkland: chưa cần quyết thì đừng quyết

Có lần đôi giày chạy của mình mòn tới mức đế nhẵn như má em bé, và mình quyết định mua đôi mới. Chuyện tưởng mười lăm phút. Kết quả: hai tuần.

Hai tuần đó mình đọc review, coi video “top 10 giày chạy bộ”, so drop 8mm với drop 10mm, cân nhắc foam này nảy hơn foam kia bao nhiêu phần trăm, lưu chục tab so giá ba sàn. Não chạy hết công suất mỗi tối, còn chân thì vẫn mang đôi giày mòn đi chạy tiếp — tức là trong lúc “nghiên cứu để chạy tốt hơn”, mình đang chạy trên đôi giày tệ nhất có thể =))

Cuối cùng mình mua gì? Mua đúng phiên bản mới của đôi cũ.

Hai tuần nghiên cứu để đi đến kết luận mà mình có thể đưa ra trong mười lăm phút ngay từ đầu. Không phải vì đôi đó tối ưu nhất quả đất, mà vì nó vừa chân mình — điều mình đã biết chắc từ bốn năm nay.

Bệnh này còn nặng hơn khi mần blog

Đây là cái blog thứ năm của mình. Bốn cái trước chết, và ít nhất một cái chết vì đúng cái bệnh trên: mình dành ba tối liên tiếp để so sánh plugin SEO, thêm mấy tối nữa chọn theme, rồi phân vân giữa hai font chữ, rồi đắn đo cấu trúc chuyên mục. Sau chừng đó tối “làm blog” hăng say, số bài viết được: không =))

Cảm giác lúc đó rất dễ chịu mới ác. So sánh plugin có cảm giác như đang làm việc — có mở tab, có ghi chú, có tiêu chí đánh giá hẳn hoi. Nó cho mình cảm giác tiến bộ mà không bắt mình đối mặt với việc khó thật sự là ngồi viết. Chỉ có một vấn đề nhỏ: blog không có bài viết thì plugin SEO xịn nhất thế giới cũng chẳng có gì để SEO.

Định luật Falkland

Rồi mình gặp câu này, và thấy như bị gọi trúng tên giữa lớp:

“When there is no need to make a decision, don’t make a decision.”
Khi chưa cần phải quyết định, thì đừng quyết định.

Người ta gọi nó là định luật Falkland (Falkland’s Law). Về nguồn gốc, các tài liệu thường gán câu này cho một vị huân tước Falkland người Anh sống ở thế kỷ 17, phát biểu trong một cuộc tranh luận nghị viện. Cũng như ông Kidlin ở bài trước, mình tra không ra bằng chứng gốc chắc chắn nên chỉ dám ghi là “tương truyền”. Series này càng viết càng giống tuyển tập danh ngôn mồ côi =)) Nhưng nguồn gốc mù mờ không làm cái ý bớt sáng: nó rõ như ban ngày, và nó chạm đúng một điểm yếu rất hiện đại của tụi mình.

Pin quyết định: có hạn, và hao nhanh hơn bạn nghĩ

Falkland không bảo mình lười. Nó dựa trên một sự thật khó chịu: năng lượng ra quyết định của một người mỗi ngày là có hạn, như pin điện thoại. Mỗi lần cân nhắc, so sánh, phân vân là một lần tụt phần trăm — và ác ở chỗ, mức hao pin không tỷ lệ với tầm quan trọng của chuyện được quyết. Chọn giữa hai plugin hao pin không kém gì chọn giữa hai hướng đi sự nghiệp, trong khi tầm quan trọng thì một trời một vực.

Đây cũng là lý do bạn hay nghe chuyện mấy người nổi tiếng bận rộn mặc hoài một kiểu đồ: họ không thiếu tiền mua áo, họ tiếc pin. Mỗi quyết định vặt bị loại khỏi buổi sáng là một chút pin để dành cho quyết định lớn buổi chiều.

Từ ngày có con nhỏ, mình thấm định luật này gấp đôi. Pin quyết định mỗi ngày đã bị em bé xài giùm kha khá — ăn gì, ngủ chưa, sao lại khóc, ai bế ca này, có nên gọi bác sĩ không =)) Tối đến, số pin còn lại quý như vàng. Đem số vàng đó đi so sánh foam giày thì đúng là có lỗi với bản thân.

Falkland không phải trì hoãn — ranh giới nằm ở một câu hỏi

Chỗ này cần nói rõ kẻo hiểu lầm, vì hai thứ nhìn ngoài giống hệt nhau mà bản chất ngược nhau hoàn toàn.

Trì hoãn là chuyện cần quyết mà không quyết. Nó có hạn chót, có hậu quả, và càng né thì lãi càng chồng: khám răng đau hoài không đi, cái mail khó trả lời cứ để đó, khoản nợ không chốt phương án. Đây là nợ — để lâu sinh lãi.

Falkland là chuyện chưa cần quyết mà cứ đòi quyết cho bằng được: đổi theme khi blog đang chạy ổn, so đồng hồ mới khi cái cũ còn đo tốt, nghiên cứu app ghi chú thứ mười khi app thứ chín vẫn xài ngon. Đây là tiết kiệm — không quyết chính là lời.

Ranh giới nằm ở đúng một câu hỏi: nếu mình không quyết chuyện này trong tháng tới, có gì xấu xảy ra không? Có — thì đó là việc thật, xử liền, đừng viện cớ Falkland. Không — thì chúc mừng, bạn vừa tiết kiệm được một mớ pin. Và theo kinh nghiệm của mình, số câu trả lời “không” nhiều đến bất ngờ.

Hai mẹo để lười cho khôn

Mẹo một: danh sách “để-đó”. Chuyện chưa cần quyết thì đừng bắt não ôm — ghi nó xuống một danh sách (Kidlin đó, xài hoài không hết), kèm một ngày hẹn xem lại. “Cân nhắc đổi hosting — xem lại tháng 12.” “Đồng hồ mới — xem lại khi cái cũ chai pin.” Ghi xong là não được phép buông, vì nó biết chuyện đó có chỗ nằm và có ngày hẹn, không sợ quên. Điều buồn cười là tới ngày hẹn mở ra xem, phân nửa danh sách tự hết quan trọng từ đời nào — tụi nó tự giải quyết bằng cách… không còn ai quan tâm nữa =))

Mẹo hai: quyết một lần, xài nhiều năm. Với những chuyện lặp đi lặp lại, đưa ra quyết định mặc định một lần rồi thôi. Giày chạy: trừ khi chân có vấn đề, đôi sau mua tiếp phiên bản kế của đôi hiện tại, không nghiên cứu. Giờ chạy: sáng sớm, cố định, khỏi mỗi tối băn khoăn “mai chạy không ta”. Đồ ăn sáng ngày thường: một hai món quen. Mỗi quyết định mặc định như vậy là một cái vòi khoá lại, pin không rỉ ra nữa.

Đôi giày mua đợt đó, mình chạy tới giờ vẫn êm. Còn hai tuần nghiên cứu năm xưa, mình giữ lại làm… tư liệu viết bài này. Cũng coi như không lỗ hẳn =))