Những điều mình nhận ra khi bước qua tuổi 30

Bước qua tuổi 31 — đứng giữa hai bờ

Chợt nhận ra mình đã bước qua tuổi 31. Không còn trẻ. Cũng chẳng đủ già. Có thể gọi là tuổi trung niên — cái tuổi mà mấy cụ ngày xưa hay bảo là "một nửa cuộc đời".

Confucius có câu nổi tiếng "Tam thập nhi lập" (三十而立) — 30 tuổi đã có thể tự đứng vững. Mình thì... cũng đứng vững được, kiểu kiểu, nhưng vẫn còn ngơ ngác trước nhiều thứ trong đời.

Nhìn lại, mình đã sống một cuộc đời cũng đáng sống. Có vợ, mới đây có thêm một bạn nhỏ — một thằng đàn ông giờ phải lo cho ba người trong căn nhà chứ không còn chỉ lo cho mình. Và bên cạnh đó, mình có thêm một sản phẩm tinh thần là blog Góc Hiên Nhà này — nơi mình ghi lại từng bước nhỏ của hành trình.

Cuộc sống đầy đủ lắm. Nhưng cũng nhiều suy ngẫm.

Đây là những reflection rất thật — viết cho chính mình, để 1 năm sau đọc lại xem mình đã thay đổi thế nào. Nếu bạn cũng đang quanh quanh tuổi 30, hi vọng vài dòng này đồng cảm được với bạn.

1. Mình không phải là trung tâm vũ trụ

Hồi nhỏ ở quê, trong gia đình mình là anh hai lớn, học giỏi nhất, người đầu tiên trong dòng họ vào đại học xịn. Tự tin lắm — kiểu "tao là gì đó trên đời".

Rồi lên Sài Gòn học. Mình mới nhận ra: không bạn ơi, bạn chả là gì cả.

• Có những bạn từ trường chuyên thi đầu vào điểm cực khủng
• Có những bạn cực kỳ thông minh, sắc sảo trong từng câu nói
• Có những bạn nói tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ trong khi mình còn ấp úng
• Có những bạn đã làm startup từ năm 2 đại học

Rồi đi làm. Vào công ty top đầu ngành, lại nhận ra: nhiều người giỏi hơn mình rất nhiều. Họ va chạm sớm hơn, sống lâu hơn, hoặc đơn giản là họ đầu tư cho bản thân nhiều hơn.

Vậy cuối cùng thì mình là gì? Đối với gia đình — yes, mình là trung tâm. Nhưng khi ra ngoài, "bạn chẳng là gì cả". Và cũng không ai dành năng lượng để quan tâm bạn đâu.

Bạn không quan trọng như bạn nghĩ — và đó là tin tốt nhất bạn từng nghe. Vì giờ bạn không còn phải gồng để chứng minh điều gì với ai cả.

Bài học rút ra

Sống sao mình thấy okie. Chỉ dành năng lượng cho người quan trọng với cuộc đời mình. Bớt quan tâm việc tưởng tượng người khác đang quan tâm mình (spoiler: họ đang bận lo cho cuộc đời họ).

Trong vũ trụ rộng lớn này, người giỏi hơn bạn nhiều lắm. Có những người họ giỏi nhưng họ không lên tiếng. Vậy nên — cố gắng học thật nhiều, cải thiện bản thân mỗi ngày, để mình tốt hơn chính mình của hôm qua là đủ.

2. Mình đang già đi — và không có gì phải sợ

Mình từng có thể thức tới 2-3h sáng cày công việc, sáng đi làm tỉnh queo. Từng tự tin vào khả năng học hỏi của bản thân. Từng tin trí nhớ mình luôn tốt.

Rồi tuổi 30 ập tới như gáo nước lạnh tưới vào đầu =)

• Ngồi 1 chỗ không thay đổi tư thế trong 1 tiếng → đau nhức lưng
• Quên trước quên sau, lúc nào cũng cần ghi note
• 9h tối mắt đã không mở lên nổi
• Hôm nào thức khuya → hôm sau y như rằng người đù đù, không có năng lượng làm gì
• Nhậu 3 lon là thấy nặng đầu, không như hồi 25 nhậu cả thùng vẫn ngon
• Ăn cay không còn được như xưa, dạ dày bắt đầu phản kháng

Bạn có những biểu hiện giống mình thì chúc mừng — bạn vừa nhận ra mình đang có tuổi rồi đó =)

Có một đứa con thay đổi mọi thứ

Từ khi có con, mình mới hiểu thêm một tầng: già không phải vì tuổi, mà vì trách nhiệm. Đêm nào con ốm, mình thức cả đêm bồng. Sáng vẫn phải đi làm. Cơ thể không còn cho phép mình "vắt sức" như hồi 25 nữa — nó đòi đầu tư từng ngày, từng bữa ăn, từng giấc ngủ.

Mình bắt đầu để ý vitamin D (theo nghiên cứu, ~83% người Việt thiếu vitamin D mức nào đó), uống đủ nước, đi ngủ trước 11h, chạy bộ Zone 2 đều đặn. Không phải vì tự nhiên — mà vì có một sinh linh cần mình khỏe.

Già hơn không có nghĩa là kém hơn. Già hơn nghĩa là bạn đã sống đủ lâu để biết những thứ trẻ chưa biết.

Bài học rút ra

• Già nghĩa là sống lâu hơn người trẻ → vốn sống và kinh nghiệm trong lĩnh vực của bạn phải okie hơn họ. Nếu nhìn lại mà vẫn không bằng — phải nỗ lực hơn để bắt kịp.
• Già nghĩa là khả năng học hỏi chậm hơn (não có quá nhiều thứ phải lo) → học lâu hơn xíu cũng không sao, quan trọng là chịu học. Thấy mình sai, mình dở thì tự nhận ngay → mới tiến bộ được.
• Già nghĩa là sức khỏe không như xưa → để ý dinh dưỡng, tập thể dục mỗi ngày. Đầu tư sức khỏe ở tuổi 30 là khoản đầu tư lãi nhất bạn từng có.
• Già nghĩa là vai trò mới → người chồng, người vợ, người ba/người mẹ. Trách nhiệm nặng hơn, nhưng cũng có ý nghĩa hơn.

3. Tiền và sức khỏe — hai thứ không thể đùa

Có những câu hỏi kiểu "Tiền nhiều để làm gì?" =) Đây là câu của tỉ phú. Còn chúng ta — tiền rất quan trọng.

• Cái ăn, cái mặc
• Chỗ ở
• Ba mẹ bệnh — viện phí lên tới hàng chục, hàng trăm triệu
• Xui rủi mất việc, không có lương vài tháng
• Bản thân mắc bệnh nặng cần phẫu thuật
• Con cái — học phí, sữa, tã, đồ chơi, đám tiệc của các bạn của con...

2 cách đơn giản để có nhiều tiền hơn

1. Kiếm nhiều hơn: giỏi hơn → nâng cao kỹ năng → công việc tốt hơn → lương cao hơn. Hoặc làm side hustle, freelance, đầu tư.
2. Tiêu ít lại: tiết kiệm và đầu tư đều đặn. Mình học được từ gia đình vợ — tiết kiệm lâu dài, dù nhỏ nhưng tích tiểu thành đại. Đủ lâu sẽ giúp tài chính vững chắc.

Mình vẫn săn sale Shopee mỗi tháng =) nhưng mindset đã đổi so với cách ăn xài vô tội vạ lúc trẻ. Hồi đó có nhiêu xài nhiêu, nhiều lúc xài còn nhiều hơn số tiền kiếm được. Bản thân đã trả giá cho những lần như vậy. Đây là bài học cho mình — hơi muộn, nhưng có thay đổi.

Sức khỏe — thứ chỉ biết quý khi đã mất

Không biết bạn đã từng nằm viện hay đi thăm người thân nằm viện chưa — nhưng khi nằm trên chiếc giường đó, cảm giác nó lạ lắm. Lúc đó mọi thứ trên đời này — danh vọng, tiền bạc, công việc — không quan trọng bằng việc được khỏe mạnh và rời khỏi chiếc giường đó.

Người trẻ đánh đổi sức khỏe lấy tiền. Người già dùng tiền để mua lại sức khỏe — nhưng không phải lúc nào cũng mua được. — DALAI LAMA (PARAPHRASED)

Mình chả là gì của bạn — nên có khuyên thì bạn cũng chẳng muốn nghe. Mình chỉ nói cho bản thân mình:

• Tìm hiểu về dinh dưỡng — coi mình thiếu chất gì thì bổ sung (đặc biệt vitamin D)
• Tập thể dục hoặc vận động mỗi ngày — đừng ngồi lì một chỗ
• Ít dùng điện thoại lại — đặc biệt trước khi ngủ
• Đi khám sức khỏe định kỳ — đừng đợi đến lúc đau mới đi

Nói thì dễ, làm không hề dễ chút nào. Bạn có thể bắt đầu với series khái niệm chạy bộ của mình — chạy bộ Zone 2 là cách dễ nhất để cải thiện sức khỏe ở tuổi 30+.

4. Gia đình là điểm tựa cuối cùng

Đây là điều hiển nhiên — nhưng phải có gia đình của riêng mình mới thấm được.

Gia đình là nơi mình quay về sau mỗi ngày làm việc mệt mỏi. Là điểm tựa cũng như là động lực để cố gắng trong công việc, học hỏi kiến thức mới. Là nơi mình thấy an toàn nhất, thoải mái nhất để là chính mình.

Khi có một đứa con — định nghĩa "gia đình" thay đổi hoàn toàn

Trước khi có con, mình nghĩ gia đình là vợ + chồng + ba mẹ hai bên. Có con rồi mới nhận ra — có một sinh linh phụ thuộc 100% vào mình để sống là cảm giác không thể diễn tả. Nó vừa là áp lực khủng khiếp, vừa là đặc ân lớn nhất đời người.

Bronnie Ware — 5 điều người sắp chết hối tiếc nhất

Bronnie Ware là một y tá Úc chăm sóc người sắp qua đời. Bà ghi lại 5 điều họ hối tiếc nhất trong cuốn sách nổi tiếng cùng tên:

1. Ước gì tôi đã đủ can đảm để sống cuộc đời thật của mình — không phải cuộc đời người khác mong đợi.
2. Ước gì tôi đã không làm việc nhiều như vậy — đã bỏ lỡ tuổi thơ của con.
3. Ước gì tôi đã đủ can đảm để bày tỏ cảm xúc của mình — thay vì giấu nó đi.
4. Ước gì tôi đã giữ liên lạc với bạn bè cũ — không để công việc nuốt mất họ.
5. Ước gì tôi đã cho phép mình hạnh phúc hơn — thay vì đợi điều kiện hoàn hảo.

Đọc 5 điều này lúc 31 tuổi — mình thấy rùng mình. Vì cả 5 điều mình đều có nguy cơ mắc nếu cứ sống như đang sống.

Bài học rút ra

Hãy luôn hiện diện, có mặt, là hết mình lúc ở gần người thân của mình. Để những khoảnh khắc ấy luôn là những khoảnh khắc đáng nhớ, đáng sống, đáng trân trọng nhất.

Cụ thể là:

• Bỏ điện thoại xuống khi ngồi với gia đình — đặc biệt khi chơi với con
• Có "ngày gia đình" — ít nhất 1 ngày/tuần không lịch hẹn ngoài, dành cho nhà
• Gọi điện về quê đều đặn — ba mẹ già rồi, mỗi cuộc gọi là một khoản tiết kiệm cảm xúc
• Nói "con yêu mẹ" / "anh yêu em" — đừng giả định người ta tự biết
• Chụp ảnh, ghi nhật ký — sau này con lớn rồi đọc lại sẽ là kho báu

Dành thời gian cho gia đình, tận hưởng nó — bạn sẽ không bao giờ hối tiếc.

5. Không phải mọi thứ đều có thể kiểm soát

Mình học được từ Đức Phật: "vạn sự tùy duyên". Ngay cả Phật cũng không thể độ được người không có duyên với mình. Nên bạn không thể thay đổi được bất kỳ ai đâu =)

Ngay cả vợ hay chồng của mình — khi điểm xấu hay thói quen đã ăn sâu thành tính cách — không ai có thể thay đổi được cả.

Có 1001 thứ bạn không thể kiểm soát

• Trời mưa, nắng, gió
• Kẹt xe sáng đi làm
• Bụi từ công trình bên cạnh
• Hôm nay sếp không vui
• Đồng nghiệp sọc dưa phía sau
• Gọi về má — má càm ràm chuyện không đâu
• Cúp điện, cúp nước
• Ý kiến của họ hàng về việc bạn đẻ con thứ 2 hay không
• Bệnh dịch, thiên tai, chiến tranh
• Giá vàng, giá xăng, giá nhà

Vài câu thôi đã thấy có cả tỉ khả năng mọi việc xảy ra mà bạn không kiểm soát được.

Hãy bình thản chấp nhận những điều không thể thay đổi. Hãy can đảm thay đổi những điều có thể. Và xin trí tuệ để phân biệt hai điều đó. — REINHOLD NIEBUHR (LỜI CẦU NGUYỆN BÌNH AN)

Stoicism — triết học cổ đại nhưng cực hợp tuổi 30

Triết phái Stoic của Hy Lạp-La Mã có một nguyên lý đơn giản nhưng cực mạnh — "dichotomy of control":

Càng cố kiểm soát những thứ ở cột bên phải → càng khổ. Càng tập trung vào cột bên trái → càng bình an.

Bài học rút ra

Cách mình áp dụng trong đời thường:

• Mưa → mặc áo mưa. Nắng → đeo khẩu trang, áo khoác.
• Kẹt xe → đi sớm hơn 15 phút, hoặc né giờ cao điểm.
• Sếp không vui → kệ sếp, làm tốt việc của mình là được.
• Đồng nghiệp sọc dưa → không phản ứng. Tập trung vào output.
• Con khóc đêm → bồng dỗ, không cau có với vợ. Vì cả 2 đều mệt.

Hãy kiểm soát những thứ có thể kiểm soát để giảm bớt impact của những thứ không thể.

Và đặc biệt — đừng bày đặt dạy ai đó hay tự tin có thể thay đổi ai đó. Nhìn lại mình coi mình đã thay đổi được bản thân mình chưa, có dễ không, rồi bạn sẽ biết.

6. Vòng bạn bè nhỏ lại — và đó là điều tốt

Hồi 20-25, mình có cả trăm cái contact trong điện thoại, cả ngàn friend trên Facebook. Nhậu nhẹt, đi chơi, đám cưới — đi tất tật.

Tới 31, mình mở danh bạ ra:

• Số người mình thực sự nhắn tin trong 1 tháng qua: ~10 người
• Số người mình có thể gọi lúc 2h sáng nếu có chuyện: ~5 người
• Số người sẽ chạy đến nếu mình bệnh: ~3 người (chưa tính gia đình)

Lúc đầu hơi buồn — "sao mà bạn bè ít vậy?" Nhưng nhìn lại mới thấy: chất lượng quan trọng hơn số lượng.

Vì sao vòng bạn bè co lại ở tuổi 30?

• Mỗi người có gia đình, công việc → ít thời gian gặp nhau
• Ưu tiên thay đổi — không còn quan tâm những thứ hồi 22 từng quan tâm
• Mức độ tương đồng về tài chính, quan điểm → tự động "lọc" bạn
• Ai trẻ con, drama → tự dưng mất hứng tiếp tục
• Nhậu nhẹt giảm vì... cơ thể không chịu nổi như xưa

Bài học rút ra

Đầu tư vào những người đáng đầu tư:

• Vài người bạn cũ thật sự còn liên lạc — gọi điện, không phải chỉ like Facebook
• Người trong gia đình — vợ, ba mẹ hai bên, anh chị em ruột
• 1-2 mentor hoặc người mình ngưỡng mộ — duy trì kết nối
• Cộng đồng cùng đam mê (chạy bộ, blog, đọc sách...) — nguồn năng lượng mới

Một người bạn cũ giá trị hơn 10 follower mới. Và một cuộc gọi 30 phút giá trị hơn 100 cái like.

7. Một đứa trẻ và một blog dạy mình điều gì

Đây là 2 thứ mới nhất trong đời mình ở tuổi 30 — và cũng là 2 "người thầy" lớn nhất.

Một đứa trẻ — bài học về sự kiên nhẫn và hiện diện

Có con bé tí, mình mới hiểu vài điều mà sách self-help không bao giờ dạy:

1. Kiên nhẫn không phải là tính cách bẩm sinh — đó là kỹ năng có thể rèn. Khi con khóc 3h sáng đêm thứ 5 liên tiếp, bạn buộc phải tìm cách giữ bình tĩnh — không có lựa chọn khác.
2. Hiện diện hoàn toàn là món quà lớn nhất. Khi con cười với mình, mình đang tutorial code, mình đã miss đi một moment không bao giờ lấy lại được. Sau này con không nhớ nhưng mình sẽ nhớ.
3. Tình yêu vô điều kiện là có thật. Bé chưa làm gì cho mình. Bé chưa biết gọi "ba". Vậy mà chỉ cần nhìn bé thở khi ngủ, mình đã thấy sẵn sàng đánh đổi mọi thứ vì bé. Đây là cảm xúc mới mẻ nhất tuổi 30 mang lại.
4. Bạn không bao giờ "sẵn sàng" — chỉ có "sẵn sàng đủ". Trước khi có con mình lo đủ thứ. Có rồi mới thấy: chẳng ai sẵn sàng 100% cả. Cứ làm là sẽ ra cách.
5. Một đứa trẻ làm bạn nhìn thế giới qua đôi mắt mới. Ngó bé nhìn cây xanh, nhìn cánh hoa rơi — bé wow một cách nguyên sơ. Mình mới nhận ra mình đã quá quen với mọi thứ, đã quên cảm giác kinh ngạc trước cuộc đời.

Có một đứa trẻ giống như có một cái gương mới — bạn nhìn vào nó để học cách yêu thương lại từ đầu.

Mần blog — bài học về tích lũy nhỏ và liên tục

Blog Góc Hiên Nhà này là một dự án mình bắt đầu khi qua 30. Ban đầu chỉ định viết cho vui. Giờ nó dạy mình nhiều thứ:

1. Nhỏ + đều = vĩ đại. 1 bài/tuần × 52 tuần = 52 bài/năm. Năm sau nhìn lại — không thể tin mình đã viết được nhiều thế. Đây là lãi kép trong sáng tạo.
2. Viết là tư duy. Mình tưởng mình hiểu một chủ đề — viết ra mới biết mình chỉ "biết loáng thoáng". Viết bắt buộc bạn nghĩ rõ ràng. Cái này tuổi 20 mình không có thời gian/kỷ luật để làm.
3. Có audience nhỏ là đặc ân. Vài chục người đọc bài mình mỗi tuần — không phải triệu views, nhưng thật. Có người email cảm ơn vì 1 bài giúp họ. Đó là cảm giác không tiền nào mua được.
4. Kỹ năng có giá trị nhất ở thế kỷ 21 là khả năng học. Làm blog buộc mình học SEO, content writing, design, hosting, photography... 1 năm tự học bằng 5 năm đại học — không nói quá.
5. Mọi thứ đều là tích lũy. Bài đầu tiên không ai đọc. Bài thứ 30 có vài chục người đọc. Bài thứ 100 có thể có vài trăm. Quan trọng là có mặt đều đặn.

Tuổi 30 — mình thấm thía hai chữ "kiên trì" hơn bao giờ hết. Vì cả con và blog đều là dự án dài hạn 10-20-30 năm.

8. 1% better mỗi ngày — câu thần chú của tuổi này

Đây là câu thần chú mỗi ngày của mình. Hôm nay có làm được gì nhỏ nhỏ mà nó khác, tốt hơn ngày hôm qua một xíu không?

Vài ví dụ rất đời

• Bình thường 6h chuông reo → nay 5h59 ngóc đầu dậy → đã tốt hơn hôm qua.
• Hôm qua gửi email vội, có lỗi chính tả → hôm nay hít thở vài lần, đọc lại 1 lần trước khi gửi → tự nhiên thấy mình okie hơn hẳn =))
• Hôm qua xem TikTok 2 tiếng trước khi ngủ → hôm nay chỉ xem 1 tiếng → đã đỡ hơn 50%.
• Hôm qua không tập thể dục → hôm nay đi bộ 15 phút quanh xóm → win.
• Hôm qua cau có với vợ vì mệt → hôm nay nói "anh xin lỗi" → cũng là tiến bộ.
• Hôm qua không đọc gì → hôm nay đọc 10 trang sách → vẫn là tích lũy.

Toán học của James Clear trong Atomic Habits. Lãi kép — không chỉ áp dụng cho tiền, mà cho mọi thứ trong cuộc sống.

Bạn không vượt lên đến tầm mục tiêu — bạn rớt xuống đến tầm hệ thống của bạn. — JAMES CLEAR

Mình đã viết kỹ hơn về 1% better trong bài Cải thiện bản thân với 60 phút mỗi ngày nếu bạn muốn đào sâu.

Túm lại — viết cho mình của 1 năm sau

Túm lại, bài học cho tuổi 31 của mình nó trần trụi lắm. Chốt lại 8 điều rút ra:

1. Bạn chả là gì cả trong thế giới này — nên hãy luôn khiêm tốn mà học hỏi.
2. Bạn già đi mỗi ngày — chú ý sức khỏe, dinh dưỡng, thể thao hợp lý.
3. Tiết kiệm tiền + nâng cao kỹ năng — đây là 2 chân của tài chính cá nhân.
4. Dành thời gian cho gia đình — có mặt thật sự, enjoy cùng họ. Không bao giờ là thời gian lãng phí.
5. Có quá nhiều thứ bạn không kiểm soát được — đừng để nó ảnh hưởng. Nó xảy đến → tìm cách giải quyết → đi tiếp.
6. Vòng bạn bè co lại — đó là điều tốt. Đầu tư vào những mối quan hệ có chiều sâu.
7. Học từ con cái và những dự án nhỏ — mỗi người, mỗi thứ trong đời đều dạy bạn được gì đó.
8. 1% better everyday — câu thần chú duy nhất bạn cần.

FAQ — câu hỏi về tuổi 30

Lời kết — không có công thức tuổi 30, chỉ có hành trình

Đến đây, nếu bạn vẫn ngồi đây với mình bên góc hiên nhà — cảm ơn bạn đã đọc tới dòng cuối.

Mỗi tuổi 30 là khác nhau. Có người đã có nhà có xe. Có người vẫn ở trọ. Có người đã có 2 con. Có người vẫn độc thân. Có người đang ở đỉnh sự nghiệp. Có người vừa mất việc.

Không có công thức nào cho tuổi này. Chỉ có hành trình của riêng bạn — với những bài học không ai khác có thể học giúp bạn.

Cuộc sống không phải bài toán cần giải, mà là một thực tại cần trải nghiệm. — SØREN KIERKEGAARD

Mình viết bài này — 31 tuổi — như một cột mốc nhỏ. Để 1 năm, 5 năm, 10 năm sau đọc lại, biết mình đã từng nghĩ gì, đã từng tin gì.

Nếu bạn cũng quanh tuổi 30 và đang có cảm giác bối rối, hoang mang, hay "sao đời nó cứ vậy ta?" — bạn không cô đơn đâu. Cứ đi tiếp. 1% better mỗi ngày. Đủ rồi.

Hẹn bạn ở góc hiên nhà này một ngày khác, với những bài học mới ^^

Nguồn tham khảo & cảm hứng

• Sách: The Top Five Regrets of the Dying — Bronnie Ware (5 hối tiếc người sắp chết)
• Sách: Atomic Habits — James Clear (1% better, lãi kép thói quen)
• Sách: The Almanack of Naval Ravikant (triết lý sống và sự nghiệp)
• Sách: Meditations — Marcus Aurelius (Stoicism, dichotomy of control)
• Nghiên cứu: Harvard Study of Adult Development — 85+ năm về hạnh phúc
• Robin Dunbar — số 150 (Dunbar's Number) về vòng quan hệ con người
• Khổng Tử — Luận Ngữ (三十而立 - "Tam thập nhi lập")
• Reinhold Niebuhr — Lời cầu nguyện bình an (Serenity Prayer)
• Gates Notes — đọc sách và reflection